30.11.2018 (09.09.1397)
چه نوع توافقی برای منطقه و جهان امنیت می‌آورد؟
فردوس

چانه‌زنی‌های ایالات متحده برای پایان جنگ افغانستان ادامه دارد. ایالات متحده شاید به این نتیجه رسیده است که از طریق مذاکره و توافق سیاسی با طالبان می‌تواند منافع امنیتی‌اش را در این بخش از جهان تامین کند. زلمی خلیل‌زاد نماینده‌ی ویژه‌ی امریکا برای پایان جنگ افغانستان در تلاش است تا کشورش در قدم اول با طالبان و نهادهای حامی طالبان در پاکستان به توافق برسد و بعد این توافق را به افغانستان بسط دهد و زمینه‌ی گفت‌وگو میان طالبان،‌ کابل و نیروهای سیاسی عمده‌ی افغانستان را فراهم سازد تا این نیروها بتوانند روی یک نظم جدید سیاسی توافق کنند. ظاهراً اداره‌ی دونالد ترامپ هم می‌خواهد که در سیاست‌ خارجی‌ و امنیتی‌اش دست‌آوردهای ملموس داشته باشد تا این دست‌آوردها را در انتخابات ۲۰۲۰ برای رأی‌دهنده‌گان امریکایی بفروشد. البته در داخل کشور هم کسی با اصل مذاکره با طالبان و پایان جنگ از طریق یافتن راه‌حل سیاسی مشکلی ندارد.

مذاکره با طالبان و توافق با آنان از سال ۲۰۰۸ به این‌سو به صورت جدی مطرح شده است. هم حکومت حامد کرزی و هم حکومت اشرف غنی تلاش کردند که طالبان را هم بخشی از روند پس از بن بسازند. تلاش‌ها در گذشته متمرکز بر این بود که طالبان نظم سیاسی مبتنی بر قانون اساسی موجود افغانستان را بپذیرند از یک گروه شبه‌نظامی شورشی به یک حزب سیاسی بدل شوند، تشکیلات نظامی‌شان را لغو کنند و در سیاست رقابتی سهم بگیرند. اما این تلاش‌ها ناکام ماند. جبهه‌ی حکمتیار قانون اساسی افغانستان را پذیرفت، ‌خشونت را کنار گذاشت و در میدان سیاست رقابتی افغانستان وارد شد‌، اما طالبان این الگو را قبول نکردند.

طالبان نه قانون اساسی افغانستان را به رسمیت می‌شناسند و نه نهاد دولت را مشروع می‌دانند. آنان در نشست پگواش و چانه‌زنی‌هایی که برای پایان جنگ انجام شده است گفته‌اند که در قدم اول باید قانون اساسی افغانستان و حکومت مبتنی بر قانون اساسی لغو شود. نماینده‌گان گروه طالبان در نشست مسکو اعلام کردند که قانون اساسی افغانستان مانع پایان جنگ است. آنان ظاهراً می‌خواهند یک حکومت موقت در قدم اول بیاید و بعد تمام جریان‌های سیاسی به شمول طالبان روی یک قانون اساسی نو و نظم سیاسی جدید توافق کنند.

اما اگر به همین شیوه هم عمل شود و نیروهای ناتو بیرون شوند، روشن نیست که در پایان کار چه چیزی حاصل می‌شود. آیا طالبان حاضر خواهند بود تشکیلات نظامی‌شان را لغو کنند، ‌یا این تشکیلات را در مناطق معین در شمال و جنوب حفظ خواهند کرد؟ اگر تشکیلات نظامی طالبان در برخی از مناطق جنوبی و شمالی حفظ شود،‌ این امر تبعاتی دارد که شاید در حال حاضر به ذهن کسی نرسد. حضور نظامی طالبان در برخی از مناطق سبب می‌شود که متحدان خارجی این گروه که با آنان سنخیت ایدیولوژیک دارند، نیز در این مناطق باقی بمانند. سمیع سادات یکی از مقام‌های پیشین امنیت ملی کشور در چهارمین نشست گفت‌وگوهای امنیتی افغانستان و هند در انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان گفت شاخه‌ی شبه قاره‌ی هند القاعده با طالبان روابط سازمان یافته دارد. او گفت که حتا حمزه بن‌لادن پسر بن‌لادن هم با رهبران طالبان رابطه دارد و گاهی به مناطق زیر سلطه‌ی طالبان در افغانستان می‌آید. حضور مقطعی حمزه بن‌لادن در خاک افغانستان را اعضای خانواده‌ی اسامه بن‌لادن در گفت‌وگو با گاردین هم تایید کرده بودند.

در صورتی که طالبان پس از یک توافق احتمالی پایان جنگ، تشکیلات نظامی‌شان را در برخی از مناطق شمال یا جنوب حفظ کنند،‌ هیچ بعید نیست که حمزه بن‌لادن و شاخه‌ی جنوب آسیای القاعده در آن مناطق فعال شوند. در حال حاضر رهبران القاعده در خفا به سر می‌برند. اگر آنان بار دیگر در قلمروی مستقر شوند که در تیررس نیروهای امریکایی نباشند،‌ تشکیلات و شبکه‌های‌شان را فعال خواهند کرد. وقتی این تشکیلات و شبکه‌ها مثلاً در جنوب افغانستان فعال شود، ‌هم امنیت هند به خطر خواهد افتاد و هم مشکلات امنیتی برای امریکا و متحدانش ایجاد خواهد شد. در آن وضعیت هیچ بعید نیست علم جهادیسم جهانی بار دیگر به دست القاعده بیافتد.

گروه داعش قلمرو خود را از دست داده است. این گروه با اعلام خلافت و نفی ناسیونالیسم، حمایت بسیاری از شبکه‌ها و افراد اسلام‌گرای تندرو را به دست آورد، ‌اما رویکرد فرقه‌گرایانه و خشن داعش، سبب شد که هیچ یک از شاخه‌های القاعده با رهبر داعش بیعت نکنند. حال که خلافت داعش دیگر وجود ندارد، احتمال آن زیاد است که القاعده بار دیگر رهبری جهادیسم جهانی ضد امریکا را به دوش بگیرد. روشن است که رهبران شبکه‌ی القاعده در محیطی که در تیررس نیروهای امریکایی نباشد، به راحتی می‌توانند حمله‌های تروریستی را به منافع امریکا و متحدانش سازمان‌دهی کنند.

از طرف دیگر طالبان با اسلام‌گرایان اوزبیک نیز رابطه دارند. اسلام‌گرایان ترک‌تبار آسیای میانه‌ای در صفوف طالبان حضور دارند و دوشادوش آنان می‌جنگند. هیچ بعید نیست که در صورت حفظ تشکیلات نظامی طالبان در شمال، جنگ‌جویان اوزبیک بر ضد اوزبیکستان و منافع روسیه اقدام کنند. در صورتی که آنان حمله‌های انتحاری را به قلمرو اوزبیکستان انجام دهند،‌ کل پروژه‌های عمرانی و آبادانی حکومت شوکت میر ضیایوف مختل می‌شود. در چنین وضعیتی افغانستان نه با خودش در صلح خواهد بود، نه با منطقه و نه با جهان. درآن وضعیت قدرت‌های منطقه‌ای، نیروهای سیاسی و شبه‌نظامیان ضد طالبان را حمایت خواهند کرد و جنگ بار دیگر آغاز خواهد شد.

در حال حاضر طالبان شاید به تمام کشورهای جهان بگویند که آنان رابطه‌ی خودشان را با اسلام‌گرایان منطقه‌ای و جهادیسم جهانی قطع می‌کنند،‌ اگر بخشی از اهداف ایدیولوژیک آنان در قلمرو افغانستان برآورده شود. اما حتا اگر رهبران طالبان هم یک سند رسمی امضا کنند و چنین چیزی را تضمین بدهند،‌ عملی شدن آن سخت مورد تردید است. وقتی تشکیلات نظامی طالبان در برخی از ولسوالی‌ها فعال باشد و نیروهای نظامی رسمی افغانستان و نیروهای بین‌المللی در آن حضور نداشته باشند،‌ جهادیسم منطقه‌ای و جهانی در آن مناطق فعال خواهد شد. سمیع سادات مقام پیشین امنیت ملی افغانستان در چهارمین نشست گفت‌وگو‌های امنیتی افغانستان و هند در انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان گفت که همین حالا هم نیروهای شاخه‌ی جنوب آسیای القاعده در غزنی و برخی از ولایات دیگر دوشادوش طالب‌ها می‌جنگند. رهبران طالبان هیچ تفاوت فکری با رهبران القاعده و شبکه‌های جهادیستی منطقه‌ای ندارند. اتحاد طالبان و القاعده مبنای ایدیولوژیک دارد و این امر به هیچ وجه یک تصادف نیست. شاید رهبران طالبان در مذاکره با امریکا یا روی کاغذ وعده بدهند که جهادیسم جهانی و منطقه‌ای را قبول ندارند‌، اما وعده‌ی لفظی و امضا روی کاغذ سنخیت ایدیولوژیک طالبان و القاعده را از بین نمی‌برد.

راه‌حلی که افغانستان، منطقه و جهان را از ناحیه‌ی خطر جهادیسم جهانی مصون می سازد این است که طالبان تشکیلات نظامی‌شان را لغو کنند، در هیچ منطقه‌ای تشکیلات نظامی آنان فعال نباشد، سلاح‌های آنان در اختیار نیروهای امنیتی افغانستان قرار بگیرد،‌ این گروه به یک حزب سیاسی‌ بدل شود و همکاری‌های استراتژیک امنیتی افغانستان،‌ امریکا و ناتو ادامه یابد. این همکاری‌ها باید حتا از روابط سیاسی کشورها متأثر نشود.
هشت صبح

ستاسي کمینټ به د پاڼی د مدیریت تر کتني وروسته خپور شي .

Your comment will be published after review by Directorate

Kommentare

Es sind noch keine Einträge vorhanden.
Bitte geben Sie den Code ein
* Pflichtfelder
Bitte beachten Sie, dass die Inhalte dieses Formulars unverschlüsselt sind