قصردارالامان،نشانۀ مدرنیزه کردن کابل
28.08.2018 (06.06.1397)

کاندیداکادمیسین سیستانی

چرا شاه امان الله قصردارالامان را اعمارکرد؟

استاد داوود عارفی درکامنتی مینویسد:

« قصر دارالامان در واقعیت امر قصر آرزو ها و آرمان های ملی رسیدن به یک افغانستان پیشرفته ، مترقی با مردم سعادتمند و شایسته ای یک زندگی مرفه بود که بوسیله شاه جوان‌و مترقی امان الله خان با آرمان های یاد شده بنیاد گذاشته شد . دردا و دریغا که دشمنان تاریخی کشور با دستان سیاه نیرو های ارتجاع قرون وسطایی این قصر با شکوه را با ارمان‌ های والای آن به خاک یکسان نمودند .تبعات این ویرانی گلو مردم افغانستان را تا این دم همچنان می فشارد.»

علت طرح شهرجدید واعمار قصردارالامان:

عمده ترین علت طرح شهر جدید کابل، تکثرنفوس وعدم رعایت  حفظ الصحه شهری وشیوع مرض کشندۀ وبا (کولرا) بود که هرچند سال بعد یکبار مردم کابل را درو میکرد. فقدان سیستم کانالیزیسیون و انبارشدن مواد مدفوع در روی سرکها وکوچه ها وانتشار آن درموسم گرما با وزش  بادهای تموز ، مردم را دچارانواع امراض ساری از جمله وباء میکرد وتلفات جانی غیر قابل جبرانی به بار می آورد. کسانی که امکاناتی داشتند در موقع شیوع مرض وبا، به نقاط سرد سیر مثل پغمان وپروان وسالنگها میرفتند وآنهایی که درکابل باقی می ماندند با خطرات امراض ساری روبرو بودند. برای نجات مردم شاه امان الله در فکر احداث شهری جدیدی افتاد که با سیستم عصری وکشیدن کانالهای زیر زمینی  غرض دفن مدفوع باشندگان مجهز باشد تا بدین وسیله جلو انواع مریضی های ناشی از کثافات وبدر رفتها گرفته شود.

 شاه امان الله مهندسانی را موظف ساخت تا امکانات احداث شهر جدید را مطالعه کنندو نتیجه را با او درمیان گذارند. شاه آرزو داشت پایتخت از ارگ موجوده به یک محل خوش آب وهوا که از کابل خیلی دور نباشد انتقال یابدږ مهندسان مجرب بعد از سروی ومطالعات ساحه های مختلف از جمله منطقه شیرپور،باغ بالا  وچهاردهی را با شاه  درمیان گذاشتند. شاه بعد از شنیدن نظریات مهندسان، تصمیم گرفت خود از ساحات متذکره دیدن کند، پس یک روز با مهندسین وکارشناسان به سواری اسپ تمام محلات مطرح شده بشمول  چهاردهی تا تپۀ تاج بیک را گردش کرد واز نزدیک دید وسرانجام  برتپۀ تاج بیک ایستاد واز آنجا دورنمای شهر کابل را تا پغمان در نظر آورد وسپس محل دارالامان را برای اعمار مرکز شهرجدید کابل انتخاب نمود.

پوپلزائی دراین مورد مینویسد:« اعلیحضرت امان الله شاه غازی از بدوجلوس با استقلال کلیت شعبات وتفرعات مدنی ملت نجیب وبا شهامت افغانستان را بصلاح ومشورت رجال دولت و وکلای ملت مدنظر گرفت. از جملۀ مسائل خیلی مهم اولتر حفظ صحت اهالی کابل مرکز افغانستان مورد دقت قرار داده شد. وچنانکه در مواقعی که اطلاع موالید و وفیات ساکنان شهر کابل را بحضور اعلیحضرت امان الله شاه بعرض میرسانیدند، از قلت موالید متاثر وغمگین میشد واز عدم صحتمندی مردم میدانست. وهرچند در اصلاح شهر قدیم کابل غور فرمود، چون کثرت نفوس را تبدیل دادن وهم خانه های نشیمن وبازارها وکوچه های سابق کابل را یکدم از بین بردن ودوباره اعمار نمودن کار سهل وآسان نمی پنداشت وهم نمی خواست که در صورت انهدام بناهای قدیم وضع اولین شهر کابل را تغییر بدهد وروزی در نظر سیاحین وخاصۀً ساکنین کشور محل تأسف قرار گیرد.

بقرار این تجارب به تأسیس یک شهر جدید تصمیم قطعی گرفت  ویگانه آرزوی آن این بود که شهر جدید موافق باصول صحی ومدنی مطابق به نقشه های طرز جدید مهندسی امروز دنیا باشد. وقتی این تصویب مهم در سال ۱۲۹۸ش بعمل آمد و در سال۱۲۹۹ش امکانات آن سنجیده شد باز هم از عجله کار نگرفته در باب انتخاب محل شهر جدید پایتخت افغانستان مهلت فرمود تا پس از اخذ مشورت از وکلای ملت بامر انشاآت آن وتسطیع واحداث جاده  ها اقدام نماید.

پوپلزائی علاوه میکند:«ساحۀ دارالامان در عهد امپراتوری درانی بنام خالصۀ شاهی یاد میشد. و در انتخاب آن ساحه برای قسمت اول شهرجدید کابل قبل از مهندسین یکعده سرداران شامل در بارشاهی نیز بهمان ملحوظات قدامت خالصۀ شاهی و آب نهر خنگوت و بهسود و مرتبه های طبیعی دامان کوه قورق پیشنهاد کرده مشورت داده بودند، در تپه یی که قصر بزرگ بنیاد یافته سه صد خانوار اولوس سکنی داشتند، واین اولوس ناقلین بلاد غربی خراسان در سنه ۱۱۶۹ قمری ساکن شده بود که جمعیتی از آنها تا اکنون زمان تألیف این کتاب در قریۀ موسوم به افشاردارالامان سکنی دارند.کاربانسرا و دکانها درحصۀ تپۀ اول یعنی قصر بزرگ موجود بود.» (سلطنت امان الله شاه واستقلال مجدد افغانستان ،ص۲۹)

«موضوع انتخاب محل زمان درازی را در بر گرفت وبحث ها ومشورت ها بطول انجامید. زیرا که عده یی پیشنهاد میکردند که اگر شیرپور سابق وسعت داده شود وبناهای جدید بآن افزوده گردد شهر قدیم وجدید کابل باهم وصل می گردد. وعدۀ دیگر میگفتند که: اگر شهر جدید از باغ بالا تا پغمان بنا گذاشته شود،زینت واهمیت بیشتر خواهد داشت. وجمعیت دیگر منطقۀ سرسبز چهاردهی [را] از لحاظ وسعت و وفرت آب وپرورش اشجار وازهار ترجیح میدادند. ودر یک روز اعلیحضرت امان الله شاه با یکعده مشاورین بسواری اسپان از حصۀ ده مبارک باستقامت مهتاب قلعه وگلخانه وچهارقلعه بطرف قلعۀ بهادرخان وقریۀ خنگوت قره تپۀ تاج بیگ عبور فرمود. واز بین بردن اراضی زراعتی وباغستان چهاردهی را حیف دانسته حوالی تپۀ تاج بیگ را که اغلب جلگه ها وتپه ها احتوا کرده وضمناً حصۀ مرتفع مشرف بنواحی چهاردهی را که در قدیم بنام خالصۀ شاهی مشهور بود بجهة احداث اساس شهر جدید پسند فرمود ونهری که بنام خنگوت وبهسود از درۀ للندر سرچشمه گرفته وبنام جوی شاهی از بین چهاردهی بطرف قریۀ نانه چی وباغ بالا جریان دارد، پس از تأسیس دارالامان هرگاه جریان جوی شاهی مذکور قطع وصرف باغ های دارالامان گردد، خسارتی به زراعات واشجار وارد نمی گردد چه آبی که از حصۀ ده پنبۀ پغمان بطرف باغ بالا کابل جریان دارد، برای مشروب ساختن تاک باغ حوالی آنجا کفایت میکند وعنقریب بقرار نقشه ونظریۀ مهندسین باعمار بند مخزن آب در حصۀ قرغه نیز اقدام خواهیم نمود. چون لطافت هوا وصفای فضا و وفرت آب گوارای چهاردهی بشرحی که اعلیحضرت امان الله شاه بیان فرمود ومشاورین افغانی تائید نمود، تصویب گردید. وبرای کسانی که در حوالی تپۀ تاج بیگ منازل وباغ وزمین داشتند در دیگر نواحی چهاردهی قلعه ها واراضی داده شد وبعضاً در شهر قدیم کابل مسکن گرفتند.»(سلطنت امان الله شاه واستقلال مجدد افغانستان، جلد دوم، ص۲۵)

پوپلزائی اشاره میکند که : در طرح نقشه واصول تأسیسات وانشاآت شهر جدید کابل تأملات وتفکرات زیاد از هرنگاه بعمل آمد وبا آنکه از بهار سال ۱۲۹۸ ش باستخدام واستحضار مهندسین ومتخصصین وانجینران هدایت داده شده بود، اما در ظرف دوسال [میزان ۱۳۰۱ تا میزان ۱۳۰۲ ش ] به جلب واحضار مهندسین ازاروپا توسط سفیر مختار افغانی کوشش  بعمل آمد. بالاخره ،بتاریخ چهارشنبه ۲۴ برج میزان سال ۱۳۳۲ ش [۶ربیع الاول ۱۳۴۲ ق/۱۷ اکتوبر۱۹۲۳م] اولین سنگ تهداب قصردارالامان برفراز تپۀ تاج بیگ بدست بانی مدنیت جدید افغانستان اعلیحضرت امان الله شاه غازی در حضور جم غفیری از مامورین واهالی کابل گذاشته شد. انشاآت از برج حمل سال ۱۳۰۱ش آغاز شده واین تهداب گذاری بناء رسمی آن است که طی مراسم خیلی پرشکوهی آغاز می گردد و دارالامان نامی است که شورای دولت بصورت ذومعنین گذاشته است.

شاه درنطقی که هنگام گذاشتن سنگ تهداب قصر ایراد کرد، گفت:«دربارۀ تعمیر این شهر دارالامان مجلس ها کردم ومشوره های مزیدی نمودم که از نتیجۀ همۀ آنها تصویب تأسیس این شهر را نموده تعمیر او را ضروری نشان دادند. امروز که روز نهادن سنگ بنیاد آن است وبهمین واسطه ما وشما در اینجا اجتماع ورزیده ایم میخواهم که سنگ بنیاد آنرا بگذاریم وتبریک تأسیس این شهر دارالامان را بعالم اسلام وهمۀ برادران حاضر ودوستان خود میگویم.»(همان منبع، ص۲۶-۲۷)

سپس وکیل وزارت معارف (فیض محمدخان زکریا) ورقه یی را که قرار بود در زیرسنگ تهداب گذاشته شود، قرائت کرد. دراین ورقه نوشته شده بود:

در زیربنای قصردارالامان  درکاغذی  نوشته شده بود:

 

"از آنجا که من خادم دین وملت اسلام امیر امان الله ابن اعلیحضرت امیر حبیب الله خان شهید نواسۀ امیرعبدالرحمن خان مرحوم افغان درانی محمدزائی وطن عزیز خود را به آثار مدنیه ولوازم اساسیۀ حکومتی خیلی محتاج میدیدم، خواستم شهریکه در این عصر ترقی ومدنیت بطرز واصول فن تعمیر موافق باشد به اسم دارالامان بنا کنم وباین وسیله ملت نجیب خود را از تکالیف صحت فرسای طرز بودوباش قدیم که عبارت از حیات بسر کردن بود در بیوت وعماراتیکه اصول محافظۀ صحت واحتیاجات را دارا نبودند وارهانم، وتا بتوانم شهر باصفائی که خدای قادر توانا در قرآن عظیم خود اوصاف آنچنان امصار را به آیۀ کریمۀ [بلدة طیبة ورب غفور] فرموده انشاء کنم. چون محل وموضع چهاردهی را از روی تحقیق وتدقیق علم مهندسی موزون یافتم، نخستین بتأسیس بیت الحکومۀ افغانستان اقدام کردم وسنگ بنیاد این شهر شهیر سعادت تخمیر را به ادارۀ ع، ج محمود خان یاور حضورم و مهندسی هروالترهارتن آلمانی داکتر د پلومه سر مهندس شهر موصوف و بنای این عمارت را به نقشۀ موسیوکودار فرانسوی بتاریخ چهارشنبه (۶) ربیع الاول  ۱۳۴۲ هجری قمری مطابق (۲۴) میزان ۱۳۰۲ شمسی و (۱۷) اکتوبر ۱۹۲۳ عیسوی در سال پنجم جلوس پادشاهی خویش بدست خود وحضور اراکین دولت علیه ام گذاشتم و این سطور را برای معلومات تاریخیه و استفادۀ موزیم های ازمنۀ آتیه نوشتم، ازدرگاه ایزد متعال خواستگارم که حال و مال این بنای سعادت احتوای اسلامی افغانی را به سعادت و فیروزی ملت محبوب من مصئون و مأمون دارد برب العباد".(همان، ص۲۹)

پوپلزائی گزارش میدهد که:« بعد از ختم قرائت لائحۀ مذکور، اعلیحضرت امان الله شاه غازی به نفس نفیس خویش سنگ تهداب راکه در داخل آن لائحۀ فوق با بعض اشیاء تاریخی  نهاده شده بود. به ساعت چهارعصر باتفاق  اعیان سلطنت واراکین دولت و اعزۀ ملت نهاد. در روز مذکور احتفال عمومی انعقاد یافت و از ساعت (۱۲) ظهر ادارات دولتی تعطیل و مامورین کشوری و افسران لشکری و سفراء ونمایندگان دول خارجيه و اهالی شهر و اطراف کابل و چهاردهی دعوت شده بودند. وروی تپه یی که دارالحکومت تعمیر می گردید، چوکی ها و میز ها  وروی میزها وشیرینی ها نهاده شده بود، بعد از گذاردن سنگ  تهداب، عمومی حضار آزادانه بالای چوکی ها نشسته مشغول صحبت و صرف چای و شیرینی گردیدند و به ساعت پنج عصر اعلیحضرت امان الله شاه و مدعوین بطرف شهرکابل و چهاردهی عودت نمودند. و دراین اولین مراسم تهداب گذاری شهرجدید کابل عموم مردم و ازهمه طبقات و ملیت ها سهیم گردیدند. و این بناء پرشکوه را از هر نگاه مورد تقدیر قرار دادند.»(همان منبع،ص۳۰)

متاسفانه شاه با تمام آرزومندی هایش برای ترقی وپیشرفت جامعه افغانی وتوجه اش برای تکمیل این قصر موفق نشد آن را  تمام وکمال یافته ببیند، درحالی که خط آهن را نیز از دارلامان تا مسجد شاه دوشمشیره برای رفت و آمد مردم ومامورین تمدید نموده بود.

 

 

قصردارالامان بعد از تکمیل از روبرو

قصردارالامان  بعد از تخریب در۱۹۹۲ در عهد ربانی

قصر پرشکوه دارالامان، این یگانه آبدۀ مدرن و با عظمت تاریخی دورۀ امانی که نظیر آنرا در هیچ گوشۀ افغانستان نداشتیم، در نخستین ماه های تسلط  مجاهدین درسال 1992 در راکت پرانی وحملات توپخانه ای میان احمدشاه مسعود وگلبدین حکمتیار مطابق پلان استخبارات نظامی پاکستان (ISI) ویران گردید.

قصر دارالامان،در دوران جنگ های شدید کابل (سالهای ۱۹۹۲-۱۹۹۳)، نه محل دریار برهان الدین ربانی بود و نه پناهگاه گلبدین حکمتیار، ولی چرا این قصر که  در یک گوشه دور افتاده  از پایتخت واقع  بود، از طرف  دو رقیب عمده،  هدف بمباردمان و گلوله باری توپ و راکت  و انواع سلاحهای ثقیل و وتوپ های مخرب قرارگرفت  و تا کاملاً  ویران نگردید، میدان جنگ نیز از آن سو تغییر نخورد.

علت این بود که هر دو طرف جنگ مطابق پلان( آی اس آی) این قصر را مورد ضربات پرتاب هزاران راکت و توپ  خود قرار دادند و تباه  ساختند.  تماشای  مخروبه های این قصر، قلب هر انسان وطن دوست را جریحه دار میساخت وبر ویران گران آن نفرین ابدی می فرستادند. تا آنکه نوبت حکومت به داکتراشرف غنی رسید وایشان با کمال وطندوستی به بازسازی مجدد آن کمر همت بست وامید است تا ختم دوره ریاست جمهوری ایشان کار اعمار مجدد این قصر نیز به اتمام برسد.

یک خبرخوش: كاربازسازي قصر دارالامان ادامه دارد :

داکتر اشرف غنی که علاقمندی خاصی برای تکمیل کردن فصل ناتمام برنامه های شاه امان الله وداودخان دارد، برای اعمار مجدد قصر دارالامان دوسال قبل بودیجه درحدود 16 میلیون دالر اختصاص  داد وکاربازسازی واعمار مجدد  قصر توسط انجنیران ماهر افغانی آغاز یافت. مگر از پیشرفت کار آن در رسانه ها کدام گزارشی به نظرنمیرسد وگمان میرفت که کار آن معطل شده باشد، اما اینک آقای شاه حسین مرتضوی معاون سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان  دیروز 19 اگست بمناسبت 99 مین سالگرد استرداد استقلال افغانستان  در فیسبوک خود خبرخوش ومسرت باری از ادامه کار بازسازی قصردارالامان را با تصاویری  به نشر سپرده که، دیده میشود بازسازی این قصر تاریخی مطابق پلان زیرنظر انجنیران افغان روبه اقبال است وامید میرود که رونق وشکوه از دست رفته خود را دوباره بدست آورد.لینک فیسبوک آقای مرتضوی:

https://www.facebook.com/shahhussain.murtazawi/posts/10209788002337290

Shahhussain Murtazawi

 

احمدجاوید: اشرارویران کردند، ما دوباره میسازیم

 

قصردارالامان در حال بازسازی

پایان  ۲۰/۸ /۲۰۱۸

ستاسي کمینټ به د پاڼی د مدیریت تر کتني وروسته خپور شي .

Your comment will be published after review by Directorate

Kommentare

Es sind noch keine Einträge vorhanden.
Bitte geben Sie den Code ein
* Pflichtfelder
Bitte beachten Sie, dass die Inhalte dieses Formulars unverschlüsselt sind