06.09.2017 (16.06.1396)

خدا گواه

مصطفی «عمرزی»

در اواخر ریاست جمهوری داکتر نجیب الله، در آرامش های قبل از طوفان، افغانستان ما هنوز در محدوده ی شهر ها، جاذبه داشت- صنعت سینما در فلم های هنری را کمک کند. مرد قرن سینمای هند، امیتاب بچن، در روی پُل آرتل، صحنه ای از فلم «خداگواه» را تاریخی کرده است. چند هفته قبل، فلم «خداگواه» را پس از اولین باری که در اواخر حاکمیت کمونیستی دیده بودم، دیدم.

پدیده های زنده گی، در نوع هنر و فرهنگ، خاصیت عجیبی دارند. من تجربه دارم- مثلاً با شنیدن یک آهنگ زیبای سال ها قبل، مجموعه ی تصویری، صوتی و لغوی ثبت آن زمان، در تداعی جالب، حافظه را آپدیت می کند.

زنده گی ما، مجموعه ای از خاطرات است که در یادآوری ابعاد انسانی آن چه گذشت، در رو به جلوی که آینده می نامند، مجموعه ای از دساتیر، تجربیات و آگاهی هایی را بروز می کند که در «دانستی های» آن ها، نوع برخورد ما در اجتماع، باعث مراقبت و هوشیاری می شود.

تماشای دوباره ی فلم خدا گواه، در دو زمینه بسیار جالب بود؛ زمینه ی تاریخی که در بازخوانی و حرمت به پیوند های عمیق افغانان و هندیان، تصویر می شود. در این بُعد، اسطوره ی سینمای هند، امیتاب بچن بزرگ، در نقش یک افغان، معنی نمادین کلمه ی «خان» را برجسته می کند که در تاریخ هندوستان، بدون شک به نقش تاریخی مردم ما در دفاع، فرهنگ و حکومت داری پیوسته است. شیرخان (امیتاب بچن) در کسوت یک افغان دلیر، با مرام، با وفا و صبور، در ماجرای عشقی با بی نظیر (سری دیوی) به هند می رود و در تقابل با یک راجپوت هندی، که در فرهنگ هند، شان یک پتان را دارد، با صبوری در ماجرای قتل، حاضر می شود روح و جسمی را تعریف کند که حتی به قیمت زنده گی، اما ارزش های مردی و مردانه گی را رنگ می دهد؛ هرچند خصوصیت هندی گری فلم را مفرط می کنند؛ زیرا ساز و پایکوبی هندی و اجرای نمایش بز کشی شیرخان در تاشقرغان، در جایی که ورزش ملی بزکشی، بیشتر مورد پسند ترکتباران و تاجیکان ماست، ضعف های فلم سازان را نیز نشان می دهند.

ترسیم خان ها در تاریخ هند، به حرمت و بزرگی مردمی خلاصه می شود که افغان اند و جامعه ی تباری پشتون، در رسمیات سلطنت های لودیان، سوریان، حضور افتخارآفرین احمدشاه بابا و بالاخره شراکت بزرگ اجتماعی و فرهنگی، معنی اش را در ارزش های مردمی، تباری و اصالتی هندوستان بزرگ، نگه داشته اند. کتاب «خان ها در بالیوود»، اثر محبوب الله خان که از جوانان فرهنگی فعال افغان در هند است، نقش ارزشمند خان ها در هنر سینمای هند را نیز مستند می کند. در نخستین دریافت نسخه ای از این کتاب، مسرت از این که خان های بالیوودی، تبار افغانی دارند و حتی در حفظ حافظه ی تاریخی، از هویت خویش یاد می کنند، می تواند معنی صفت خان در آن آفرینش های هندی را بیشتر کند که مردم ما از سهم حماسی تا اجتماعی در آن دیار دارند. یک کلپ ویدیویی قادر خان را نیز به یاد دارم که به راحتی به زبان ملی پشتو سخن می گوید و بدون شایبه از زنده گی ای قصه می کند که در پیوند های عمیق ما با مردم هند، داد و ستد انسانی را تسیهل می بخشند. قادر خان از خوش ترین چهره های سینمایی هند در افغانستان است. اجرای نقش های کمیدی و طنزی او در کنار گووندا، خاطرات خوش ما از سینمای بالیوود بودند و استند.  

 سینمای هند، سوژه های زیادی از حرمت به خان ها در ساخت فلم ها دارد و این مامول در زمان احترام به تواریخ افتخار، ما را به دیار دوستان می برد و از برداشت بار هنری، به   گونه ای ارتباط در رعایت احترام به یک دیگر، بیشتر می شود. مفاد سیاسی چنین فرهنگی نیز پنهان نیست.

مشاهده ی بار دوم فلم خدا گواه، به خصوص در آخرین رمق های مدنی، اقتصادی، فرهنگی و ایمنی ما در شهر ها- در اواخر حکومت کمونیستی، اما در ترسیم دو زمینه ی تاریخی، افغانستانی که به زودی در نقش جراحت ها و جویبار خون خبری می شود، در التهاب کنونی که به نوع دیگری تکرار تاریخ است، تداعی روز هاخوش، اما رو به بد    می دهد. مواجهه با چنین پدیده ای، وقتی در نمونه های دیگر برسد، در ایجاد ذهنیت، به اضطرابی می رسد که حالا در تداعی خاطرات خوش، باعث هراس شود تا در پیچیده گی حوادث سیاسی، گاه فهم ما به لاینحل راه حل برسد.   

میراث روزگاران خوب مردم ما (سلطنت های مرحوم شاه محمد ظاهر و شهید محمد داوود) به رفقای انقلابی می رسد و در تنگنای شرایط، در فشرده گی شهر ها خلاصه     می شود. شباهت های عجیبی میان آخرین روز های حکومت کمونیستی و حاکمیت کنونی در مثال هایی که آهسته آهسته به شهر ها خلاصه می شوند، وجود دارد. به هر صورت، شاید در آخرین نوبتی که این فلم را دیدم، نوستالوژی آن، در نقد سینمایی، به ابواب مختلف برسد که در بازخوانی، معانی مختلفی می یابد.

 ما ناگزیریم در تلخی های مصایب و در شدت آلامی که آینده ی خوب را مفقود می کنند، در باروری کار فرهنگی در تمامی اقسامی که در چند طبقه ی هنر تعریف می شوند، هویت و اصالت های تاریخی را در ضروریات یک واحد سیاسی شناخته شده و مسجل، به این کارکرد برسانیم که از حیث کاربرد آن، اغتشاش فکری در فضایی که در نبود قانون مندی و قانون مداری، ملت و مملکت را درگیر می کند، وقتی رسانه یی و به گسترده گی پخش می شود، مردم را در تداعی روز های خوب، به یاد وحدت، اتحاد روانی و هویتی کمک کند- در دشواری های پیش رو، هرچند در تلخی های انتقاد، بی حرمتی و هتاکی، اما فراموش نکنند که حفظ سهم تاریخی ما در این خاک، فقط در گرو پذیرش و احترام به یک دیگر است. در این فرهنگ، به خوب دیگران نیز خوب بگوییم.

فلم هنری هندی خدا گواه، گونه ای از باور به ارزش ها و اصالت هایی ست که مردمان معتقد به راستی، خوب را خوب گفته اند.

یادآوری:

کتاب «خانان در بالیوود»، فقط در نسخه ی زبان ملی پشتو، منتشر شده است. نویسنده ی این کتاب که خوشبختانه آشنایم است، وعده کرده بود کتاب اش را به زبان دری افغانی نیز برگردان کند. او جوان بسیار فعال است و متاسفانه بر اثر درگیری های زیاد، تاکنون نتوانسته است ترجمه ی دری افغانی این کتاب خوب را تهیه کند. من وعده کرده بودم  ترجمه ی دری او را بازنگری و در حد نیاز، تصحیح کنم. در کتاب «خانان در بالیوود»، شناخت چهره های سینمای جهانی بالیوود با خان ها، بسیار جالب می شود. به خصوص که بسیاری از آنان بر هویت افغانی خویش می دانند و به آن افتخار می کنند. افزودی وصفی خان در اخیر نام های مسلمانان هند، بیشترینه معرف افغانان است و شامل مردان و زنان، دختران و پسران می شود.

ستاسي کمینټ به د پاڼی د مدیریت تر کتني وروسته خپور شي .

Your comment will be published after review by Directorate

Kommentare

Bitte geben Sie den Code ein
* Pflichtfelder
Es sind noch keine Einträge vorhanden.